Revolutie?

Revolutionary Road is de geschiedenis van een tragisch mislukt huwelijk, in de jaren vijftig. In die jaren zijn mijn ouders geboren. Zij zijn inmiddels grootouders van vier, bijna vijf kleinkinderen en we zijn dus twee generaties verder. Twee generaties waarin de pil, de seksuele revolutie en de Tweede Golf, de computer en de kinderopvangtoeslag in ons bestaan kwamen. Revolutionary Road verscheen aan de vooravond daarvan.

April en Frank Wheeler zijn een typisch voorbeeld van het kleinburgerlijke getrouwde leven in Suburbia in de jaren ’50. Maar dat hadden ze nooit willen zijn, ze hadden uit willen stijgen boven dat kleinburgerlijke en houden zichzelf voor dat dat ook best had gekund, of nog steeds kan. Ze maken een plan om naar Europa te gaan: daar zal April gaan werken, terwijl Frank nadenkt over de vraag hoe hij zichzelf kan vinden en het beste kan ontwikkelen. Maar dingen gaan niet zoals gepland, want April wordt zwanger – net als in het begin van hun huwelijk, niet gepland, ongewenst – en dat loopt naar, heel naar af.

Godzijdank, dat gebeurt nu toch zeker veel minder vaak dankzij pil, spiraaltje en de acceptatie van geboortebeperking? De vrouw kreeg vrijheid en kon ook eens voor haar hersenen, voor haar carrière kiezen in plaats van een leven achter het aanrecht. Dat zijn we ook gaan doen, het ging traag en in Nederland vooral parttime, maar toch.

Frank Wheeler werkt bij Knox, een firma die eigenlijk de geboorte van de computer van dichtbij meemaakt. En het wordt nog spannender: Frank mag de eerste computer in de markt gaan brengen. Dat betekent een net iets interessantere versie, een upgrade, van zijn al te saaie kantoorbaan. Heeft Yates dat echt aan zien komen, de revolutie van de computer? Ook de werkplek van een personage kies je niet voor niets. Het maakt de roman in ieder geval een fascinerend tijdsdocument.

Maar wat ik nu zo interessant vind, is die man-vrouwverhouding in RR als het over werk gaat. April wil best werken (in Europa, om de een of andere reden niet in haar eigen land). Dat vindt de omgeving maar raar, een moeder die gaat werken. Maar interessanter is haar motief om te gaan werken: zodat Frank kan nadenken over welke intellectuele identiteit, wat voor werk, dan eigenlijk bij hem past. Zodat hij kan denken. Zij is dan kostwinner, maar alleen omdat haar man naar een hoger niveau moet.

Ja, hier zijn tegenwoordig nog genoeg voorbeelden van. En ik vind eigenlijk dat er niet veel verschil is tussen de partner (man/vrouw) die thuisblijft om alles daar goed te regelen voor de ander die een topbaan heeft en de partner die een rotbaantje aanneemt om geld te verdienen zodat de ander kan studeren, kunstenaar kan zijn, of een andere onvaste positie kan kiezen. In beide gevallen maak je jezelf ondergeschikt aan het werk en wezen van de ander. Dat is niet geëmancipeerd, maar ik geloof wel ook in zoiets als Bruto Nationaal Geluk, keuzes die je binnen een relatie maakt om samen tot het beste te komen – als je daarin maar gelijkwaardig bent.

Gelijkwaardig, maar niet gelijk: een bekend gegeven, toch? In het onderzoek Ambitie kent geen tijd (2009) van de Taskforce Deeltijd Plus wordt duidelijk dat vrouwen andere motieven hebben om te werken. Mannen en vrouwen zijn beide ambitieus, maar vrouwen willen vooral een interessante baan, mannen een goed salaris. Wat vond ik het grappig om dat in Revolutionary Road terug te lezen in een analyse van de schizofrene John, met wie April en Frank voor het eerst kennismaken, hier in een dialoog tussen Frank en John:

‘Ik werk voor Knox Business Machines.’
‘Wat doe je daar? Ontwerp je ze of bouw je ze of verkoop je ze of repareer je ze of wat?’
‘Ik help ze zo’n beetje verkopen, geloof ik. Ik heb met de machines zelf niet veel te maken; ik werk op het kantoor. Het is nogal een saaie baan trouwens. Ik bedoel er is niets… je weet wel, niets interessants aan of zo.’
‘ “Interessants”?’ het woord leek John Givings te grieven. ‘Je maakt je zorgen of een baan “interessant” is? Ik dacht dat alleen vrouwen dat deden. Vrouwen en jongens. Had ik niet van jou gedacht.’

Zegt John in de jaren vijftig. Het is ook weer niet vreemd dat we over dit soort zaken nog steeds hetzelfde denken. Een kwestie van nature and nurture, een verschil tussen vrouwen en mannen dat wordt aangewakkerd in de opvoeding. Dat wordt ook mooi zichtbaar in een ander onderzoek uit 2009, Value Similarities and Transmissions among Family Members, van Annette Roest. Zij deed promotie-onderzoek naar de overdracht van waarden binnen het gezin. Hieruit blijkt:

Zo zijn vaders (en dus niet de moeders) belangrijk voor het overdragen van ideeën over werk. Moeders zijn juist weer belangrijk voor de overdracht van zelfbepaling; kunnen doen wat je wil en je eigen gang gaan.

En dan deze constatering, kinderen beïnvloeden hun ouders ook:

Roest stelde vast dat jongeren hun vaders beïnvloeden in waarden gericht op het genieten van het leven en plezier maken. Jongeren beïnvloeden ook de arbeidsethos van hun ouders. Opvallend is wel dat deze invloed vooral van jongens uitgaat. Roest heeft geen invloed van dochters op hun ouders kunnen ontdekken.

Moeten dit soort onderzoeken niet een bron van fascinatie voor schrijvers zijn? Ik voorspel een niew-naturalistische stroming, sterker nog, ik zou ertoe willen aanmoedigen. Schrijvers, experimenteer. Zet een vader en een moeder, een jongen en een meisje in een 21e-eeuws gezin in een Vinex-wijk en maak daar eens een echte roman van (geen dad-lit, wil ik maar zeggen), een gruwelijk verhaal, een echt verhaal over deze tijd en wat ons te wachten staat. Hoe heeft Yates ‘t ‘m geflikt?

Ik heb de film Revolutionary Road trouwens nog niet gezien – met Leonardo DiCpario en Kate Winslet, ontdekte ik op internet. Is ‘ie de moeite waard?