there is no gate, no lock, no bolt that you can set upon the freedom of my mind

Ik las Griet skryf ‘n sprokie en zag ineens overal Afrikaanse woorden, op reclameposters vooral. Oh ja, het WK. Goed, laat ik daar dan ook maar de link naar maken: als je ter gelegenheid van het WK eens een Afrikaans boek wilt lezen, kies dan Griet skryf ‘n sprokie van Marita van der Vyver.

Hoofdpersoon Griet verwerkt met een psycholoog en met vrienden en een lekker jong ding de ellende van een scheiding na zeven jaar huwelijk. Lees Griet omdat het een mooi boek is dat een interessante kijk biedt op het Zuid-Afrika van 1990 en de vrouw anno 1990 en tegelijkertijd tijdloos is in de beschrijvingen van relaties en man-vrouwverhoudingen. Lees het omdat er zo’n dikke laag humor bovenop ligt dat je eigenlijk niet doorhebt dat de roman ook zoveel engagement bevat. Ook nu nog wordt het boek aangeduid als ”n sprokie die wêreld van die Afrikaanse boek op sy kop gekeer het’. 

De reden om dit boek te bespreken, was voor mij niet het WK, maar de overeenkomst tussen hoofdpersoon Griet en personage Susan (Teri Hatcher) in Desperate Housewives. (Voor meer blogs over literatuur en Desperate Housewives, klik hier en hier.) Wikipedia vat het personages Susan mooi samen: Susan is altijd op zoek naar de liefde, maar blijkt voor het ongeluk geboren. Ze maakt kinderboeken als beroep, en is de kluns uit de buurt. Ja, ze lijkt op Griet, die ook de liefde zoekt, en sprookjes schrijft als beroep. De Engelse Wikipedia meldt ook dat Susan’s cooking skills (of het gebrek daaraan) een running gag in de serie zijn. Ze zou een leuk koppel vormen met Griet, die de oven alleen gebruikt voor een zelfmoordpoging en (eenmalig) voor een ‘lasagne-resep waarvan niemand ‘n gemors kan maak nie, nie eens ek nie.’ In de zoektocht naar de liefde proberen zowel Griet als Susan het met simpele, maar aantrekkelijke mannen, of zoals Griet zegt: ‘Ek soek ‘n dom man’. Zo heeft zij een korte affaire met Adam:

 

Hy het miskien nog nie Camus gelees nie, maar sy kan darem nie sê hy is dom nie. ‘n Mens kan ook nie alles uit boeke leer nie, het sy gisteraand weer besef. [...] Nie dat die heuningbruin lyf langs haar enigiets het om onder ‘n laken weg te steek nie. Dis so na aan volmaak soos sy seker ooit in haar bed zal hê. Nêrens ‘n vetrol of ‘n slap spier in sig nie. Nie eens ‘n puisie op die boud nie. Selfs sy penis lyk alsof dit in heuning gedompel is, blink ná ‘n nag van seks, dieselfde gesonde kleur as sy skouders.

Susan kiest mannen als kunstenaar Jackson en loodgieter Mike (hier samen op de afbeelding).

Verder delen ze nog de eigenschap om al hun ellende in grappige oneliners samen te vatten.

Susan:

You’ve been sneaking out while I’m asleep? What are you, ninja plumber?

When I’m in labor pushing and screaming to bring your child into the world, do you really want me to remember you denied me syrup?

That’s life. Sometimes you can be a good person and life still won’t give you your dinosaur back.

vs. Griet:

Vroue hou nou eenmaal nie van bloed nie. Mans sou miskien ook minder daarvan gehou het as hulle dit elke maand uit hulle onderklere moes was, bespiegel Gryt.

Sure. Ek kan cope. Ek kan spykers in mure kap en my vibrator se batterye omruil.

Jy’s een mynveld van nuttelose kennis. Ek wonder altyd wanneer die volgende ontploffing my gaan tref.

Nu even voorbij de typetjes. In een televisieserie is dat niet nodig, daar hangt het succes voor een deel juist af van de betrouwbaarheid van de personages, in die zin dat je makkelijker meeleeft met het karakter als het niet al te onvoorspelbare dingen doet. Maar Griet heeft wel meer te bieden. Ze heeft meer geschiedenis, meer te verwerken om tot een goed einde van haar sprookje te komen. Ze geeft een rake typering van een geëmancipeerde vrouw die vastzit in een huwelijk met een man met ouderwetse ideeën over rolverdeling terechtgekomen is. In haar omgeving worstelen meer vrouwen daarmee, en tegelijkertijd zijn er veel mensen die die rolverdeling in stand houden.

Ik las dit boek tien jaar geleden voor het eerst en in mijn herinnering was het een boek over ellendige relaties. Maar nu las ik vooral over Griets onvervulde rol als moeder – een element dat ik helemaal vergeten was! Een kwestie van perspectief, en ja godzijdank ben ik ook geen flat character en is het dus vaak de moeite waard om een boek opnieuw te lezen omdat je dan anders bent en anders leest – want hoe schrijnend zijn die zwangerschappen die niet lukken, de doodgeboren kinderen. De pijn daarvan komt in vlagen voorbij, in gesprekken met zussen, vrienden en vriendinnen en haar psycholoog. Bijzonder pijnlijk vond ik dit fragment:

Toe sy kort ná haar kind se geboort en dood uit die hospitaal ontslaan is, het sy buite by die motor* besef dat sy haar blomme langs die bed vergeet het. Dit was die enigste blomme wat sy gekry het, die bos roomwit rose wat haar man met die spierwit kneukels vastgehou het, en sy het hom gevra om dit te gaan haal. Hy het gesug, haar tas in die motor gelaai en na die hospitaalgebou teruggestap.
Sy het in die motor geklim en so alleen gevoel soos nog nooit in haar lewe nie. Dit was so ondraaglyk dat sy uitgespring het om agter hom aan te hardloop. Toe hulle weer by die motor kom, was die sleutel binne-in toegesluit. George het niks gesê nie, net op sy lip gebyt, ‘n baksteen opgetel en al die frustrasie in sy lyf op die ruit uitgehaal. Dit was die enigste keer dat sy hom óóit sy selfbeheersing sien verloor het.

* motor=auto

Er is nog veel meer over dit boek te zeggen, veel meer dan ik ooit over Desperate Housewives of voetbal zou kunnen zeggen. Dus lees het, en lees het in een Afrikaans, na drie bladzijden ben je er al aan gewend. Goed voor je taalknobbel.